Ph­¬ng ph¸p d¹y häc ca dao- d©n ca cã hiÖu qu¶  trong ch­¬ng tr×nh Ng÷ v¨n 7

Lêi më ®Çu

    Cã thÓ nãi vÊn ®Ò d¹y häc t¸c phÈm v¨n häc thÓ ®Æc tr­ng thÓ lo¹i cho ®Õn nay vÉn ch­a hÒ cò v× d¹y t¸c phÈm v¨n häc  theo ®Æc tr­ng thÓ lo¹i lµ mét trong nh÷ng yªu cÇu cÇn thiÕt vµ quan träng. Nã kh¼ng ®Þnh ®­îc c¸ch ®i ®óng h­íng trong viÖc c¶i tiÕn, ®æi míi ph­¬ng ph¸p néi dung d¹y- häc Ng÷ v¨n ë THCS theo ch­¬ng tr×nh SGK míi hiÖn nay.

     Nh­ chóng ta ®· biÕt SGK Ng÷ v¨n míi hiÖn nay ®­îc biªn so¹n theo ch­¬ng tr×nh tÝch hîp, lÊy c¸c kiÓu v¨n b¶n lµm n¬i g¾n bã ba ph©n m«n (V¨n- TiÕng ViÖt- TËp lµm v¨n), v× thÕ c¸c v¨n b¶n ®­îc lùa chän ph¶i võa tiªu biÓu cho c¸c thÓ lo¹i ë c¸c thêi k× lÞch sö v¨n häc, võa ph¶i ®¸p øng tèt cho viÖc d¹y c¸c kiÓu v¨n b¶n trong TiÕng ViÖt vµ TËp lµm v¨n. V× vËy ,SGK Ng÷ v¨n 7 hiÖn nay cã cÊu tróc theo kiÓu v¨n b¶n, lÊy c¸c kiÓu v¨n b¶n lµm trôc ®ång quy. ë ch­¬ng tr×nh Ng÷ v¨n THCS c¸c em ®­îc häc 6 kiÓu v¨n b¶n: Tù sù, miªu t¶, biÓu c¶m, nghị luËn, thuyÕt minh vµ ®iÒu hµnh. S¸u kiÓu v¨n b¶n trªn ®­îc ph©n häc thµnh hai vßng ( vßng 1: líp 6-7; vßng 2: líp 8-9) theo nguyªn t¾c ®ång t©m cã n©ng cao. ë líp 7, c¸c em häc ba kiÓu v¨n b¶n: biÓu c¶m, nghị luËn vµ ®iÒu hµnh. Trong ®ã, häc k× I chØ tËp trung mét kiÓu v¨n b¶n lµ biÓu c¶m. ChÝnh v× vËy mµ SGK Ng÷ v¨n 7 ®· ®­a nh÷ng t¸c phÈm tr÷ t×nh d©n gian ( cô thÓ lµ ca dao- d©n ca) nh»m minh ho¹ cô thÓ, sinh ®éng cho kiÓu v¨n b¶n biÓu c¶m gióp c¸c em dÔ dµng tiÕp nhËn ( ®äc, hiÓu, c¶m thô, b×nh gi¸ vÒ ca dao-d©n ca - mét thÓ lo¹i tr÷ t×nh d©n gian).

§Æt vÊn ®Ò

ii.Thùc tr¹ng cña vÊn ®Ò nghiªn cøu:

1,VÒ phÝa häc sinh

    - Ch­a thùc  sù yªu thÝch ca dao- d©n ca.

   - Cßn nhÇm, ch­a ph©n biÖt ®­îc ca dao- d©n ca.

   - Cø thÊy thÓ th¬ 6/8 lµ xÕp vµo ca dao ( c¶ tôc ng÷).

   - Ch­a cã kÜ n¨ng ph©n tÝch ca dao, mét lo¹i th¬ d©n gian víi nh÷ng ®Æc tr­ng riªng vÒ thi ph¸p.Sau đây là bảng số liệu thống kê điểm kiÓm tra  viÕt bµi TËp lµm v¨n sè 2 kì I khối 7 (§Ò bµi: C¶m nghÜ cña em vÒ bµi ca dao:         

                                                “ C«ng cha nh­ nói ngÊt trêi

                                        nghÜa mÑ nh­ n­íc ngêi ngêi biÓn §«ng

                                                  Nói cao biÓn réng mªnh m«ng

                                          Cï lao chÝn ch÷ ghi lßng con ¬i   ”)

    cña c¸c líp 7A,7B,7C tr­êng T.H.C.S LuËn Thµnh   năm học 2007 – 2008:

 
2, VÒ phÝa gi¸o viªn

Ch­a nghiªn cøu kÜ ®Æc tr­ng thÓ lo¹i cña ca dao- d©n ca. Ph­¬ng ph¸p d¹y ca dao -d©n ca cßn chung chung còng gièngnh­ph­¬ng ph¸p gi¶ng d¹y th¬ tr÷ t×nh.

III- môc ®Ých cña ®Ò tµi

  Trong viÖc gi¶ng d¹y ph©n m«n v¨n hiÖn nay kh«ng Ýt gi¸o viªn loay hoay lóng tóng tr­íc t¸c phÈm nghÖ thuËt vµ tµi liÖu h­íng dÉn ( h×nh nh­ h­íng dÉn mét ®­êng mµ t¸c phÈm l¹i gîi cho gi¸o viªn mét Ên t­îng kh¸c). Kh«ng Ýt nh÷ng giê d¹y häc t¸c phÈm v¨n ch­¬ng ®· diÔn ra kh¸ bµi b¶n, gi¸o viªn ®· ®i hÕt mét quy tr×nh (theo tr×nh tù c¸c ®Ò môc) mµ ta ch­a yªn t©m chót nµo, h×nh nh­ cã mét c¸i g× ®ã s©u th¼m lín lao ë t¸c phÈm … do më nhÇm cöa ng­êi d¹y, ng­êi häc ®· ch­a ®i ®Õn ®­îc c¸i ®Ých cuèi cïng. Nguyªn nh©n chÝnh lµ ch­a x¸c ®Þnh, ch­a t×m hiÓu kÜ ®Æc tr­ng thÓ lo¹i cña t¸c phÈm víi tÝnh chÊt néi dung cña nã lµ kh«ng "chÝnh danh" vµ ®· kh«ng "chÝnh danh" th× viÖc ph©n tÝch cã s¾c s¶o ®Õn ®©u còng chØ lµ vâ ®o¸n. ChÝnh v× vËy mµ t«i ®· chän ®Ò tµi nµy víi môc ®Ých lµ cïng t×m hiÓu vÒ ®Æc tr­ng cña ca dao- d©n ca ®Ó tõ ®ã ®Þnh h­íng ph­¬ng ph¸p gi¶ng d¹y ca dao- d©n ca nh»m c¸ thÓ ho¸ viÖc häc, ®­a häc sinh trë thµnh nh©n tè c¸ nh©n tÝch cùc, chñ ®éng, tù gi¸c tham gia vµo viÖc t×m hiÓu nh÷ng v¨n b¶n ca dao- d©n ca, kh¸m ph¸ ch©n lÝ vµ gi¸ trÞ nghÖ thuËt cña t¸c phÈm.

III- ®èi t­îng nghiªn cøu

   T«i ®·  ¸p dông  ph­¬ng ph¸p gi¶ng d¹y ca dao- d©n ca trong ch­¬ng tr×nh Ng÷ v¨n líp 7 ®èi víi häc sinh c¸c líp 7A,7B,7C tr­êng T.H.C.S LuËn Thµnh.

                                B:    néi dung  nghiªn cøu

I- nh÷ng ®iÒu gi¸o viªn cÇn n¾m v÷ng khi gi¶ng d¹y ca dao- d©n ca

1. Kh¸i niÖm ca dao- d©n ca

Theo SGK Ng÷ v¨n 7 tËp 1 trang 35 ®· nªu kh¸i niÖm vÒ ca dao- d©n canh­sau:

     - Ca dao- d©n ca lµ tªn gäi chung cña c¸c thÓ lo¹i tr÷ t×nh d©n gian kÕt hîp lêi vµ nh¹c, diÔn t¶ ®êi sèng néi t©m cña con ng­êi.

     - SGK còng ph©n biÖt hai kh¸i niÖm ca dao vµ d©n ca

     + D©n ca lµ nh÷ng s¸ng t¸c d©n gian kÕt hîp lêi vµ nh¹c.

     + Ca dao lµ lêi th¬ cña d©n ca.

2- Nh×n chung vÒ c¸c lo¹i ca dao - d©n ca

 LÞch sö sinh thµnh, ph¸t triÓn cña ca dao, d©n ca rÊt l©u dµi, phong phó, ph¹m vi c¸c hiÖn t­îng ca dao d©n ca cña céng ®ång ng­êi ViÖt nãi riªng còngnh­ c¸c d©n téc nãi chung rÊt réng lín, ®a d¹ng. ViÖc ph©n lo¹i, ph©n k× vµ vïng ca dao - d©n ca lµ biÖn ph¸p cÇn thiÕt kh«ng thÓ thiÕu khi t×m hiÓu vÒ ca dao - d©n ca.

     C¸c thÓ lo¹i v¨n häc d©n gian nãi chung còngnh­c¸c thÓ lo¹i ca dao - d©n ca nãi riªng ®Òu lµ s¶n phÈm cña lÞch sö, g¾n bã víi ®êi sèng cña con ng­êi trong nh÷ng thêi gian vµ kh«ng gian nhÊt ®Þnh. Do ca dao - d©n ca cã nh÷ng ®Æc ®iÓm t­¬ng ®ång vµ kh¸c biÖt víi nhau nªn viÖc ph©n lo¹i ca dao - d©n ca còng cã nh÷ng ®iÓm chung, riªng t­¬ng øng.

   3- C¸c lo¹i ca dao vµ d©n ca chñ yÕu

a, D©n ca

       (1) §ång dao                                      (4) H¸t ru

       (2) D©n ca lao ®éng                            (5) D©n ca tr÷ t×nh

       (3) D©n ca nghi lÔ                              (6) D©n ca trong kÞch h¸t d©n gian

   b, Ca dao

     (1) Ca dao trÎ em                                    (4) Ca dao ru con

     (2) Ca dao lao ®éng                                (5) Ca dao tr÷ t×nh

     (3) Ca dao nghi lÔ phong tôc                  (6) Ca dao trµo phóng

         Trong nhµ tr­êng THCS - THPT chñ yÕu häc sinh ®­îc häc phÇn lêi ca( tøc lµ ca dao) nªn ®Ò tµi nµy t«i chñ yÕu ®Ò cËp ®Õn ca dao.

 4- §Æc tr­ng cña ca dao- d©n ca

 4.1. HÖ ®Ò tµi

     V× lµ phÇn lêi cña nh÷ng c©u h¸t d©n gian nªn ca dao thiªn vÒ t×nh c¶m vµ biÓu hiÖn lßng ng­êi, ph¶n ¸nh t©m t­, t×nh c¶m, thÕ giíi t©m hån cña con ng­êi. Thùc t¹i kh¸ch quan ®­îc ph¶n ¸nh th«ng qua t©m tr¹ng con ng­êi, nã thÓ hiÖn vÎ ®Ñp trang träng ngay trong ®êi th­êng con ng­êi.

    4.2. Chøc n¨ng

     Lµ "tÊm g­¬ng cña t©m hån d©n téc" lµ "mét trong nh÷ng dßng chÝnh cña th¬ ca tr÷ t×nh" ( F. Hª ghen).

    4.3. §Æc ®iÓm thi ph¸p

      a, Ng«n ng÷ trong ca dao

     Nãi ®Õn thi ph¸p ca dao, tr­íc hÕt ph¶i nãi ®Õn ph­¬ng tiÖn chñ yÕu cña ca dao, tøc lµ ng«n ng÷. Bëi v× ca dao lµ phÇn lêi cña d©n ca, c¸i yÕu tè nh¹c ®iÖu, ®éng t¸c cã vai trß rÊt quan träng trong d©n ca, cßn ë phÇn lêi th¬ th× vai trß chñ yÕu thuéc vÒ ng«n ng÷, c¸c yÕu tè kh¸c ®Òu trë thµnh thø yÕu. ChÝnh v× vËy mµ ca dao cã kh¶ n¨ng sèng ®éc lËp ngoµi ca h¸t ( tøc lµ ngoµi sù diÔn x­íng tæng hîp cña d©n ca) vµ trë thµnh nguån th¬ tr÷ t×nh d©n gian truyÒn thèng l©u ®êi vµ phong phó nhÊt cña d©n téc.

   -Ng«n ng÷  trong ca dao ®Ëm ®µ mµu s¾c ®Þa ph­¬ng, gi¶n dÞ, ch©n thùc, hån nhiªn, gÇn gòi víi lêi ¨n tiÕng nãi hµng ngµy cña nh©n d©n. VÝ dô nh­ bµi ca dao:

                      §øng bªn ni ®ång, ngã bªn tª ®ång, mªnh m«ng b¸t ng¸t

                     §øng bªn tª ®ång, ngã bªn ni ®ång, b¸t ng¸t menh m«ng".

                             Th©n em nh­ chÏn lóa ®ßng ®ßng

                     PhÊt ph¬ d­íi ngän n¾ng hång ban mai

     ( Trong ®ã ni= nµy; tª= kia: tiÕng ®Þa ph­¬png miÒn trung).

    - Cã nhiÒu bµi ca dao ®­îc lan truyÒn nhanh chãng trë thµnh tiÕng nãi riªng cña nh©n nhiÒu ®Þa ph­¬ng kh¸c nhau nhê sù thay ®æi ®Þa danh lµ chñ yÕu. VÝ dô:

                               §­êng v« xø HuÕ quanh quanh

                        Non xanh n­íc biÕc nh­ tranh ho¹ ®å

                               Ai v« xø HuÕ th× v« …

      b,ThÓ th¬ trong ca dao

     Ca dao lµ phÇn lêi cña d©n ca, do ®ã c¸c thÓ th¬ trong ca dao còng sinh ra tõ d©n ca. C¸c thÓ th¬ trong ca dao còng ®­îc dïng trong c¸c lo¹i v¨n vÇn d©n gian kh¸c (nh­tôc ng÷, c©u ®è, vÌ …). Cã thÓ chia c¸c thÓ th¬ trong ca dao thµnh bèn lo¹i chÝnh lµ:       - C¸c thÓ v·n

          - ThÓ lôc b¸t

          - ThÓ song thÊt vµ song thÊt lôc b¸t

          - ThÓ hçn hîp (hîp thÓ)

     Trong SGK Ng÷ v¨n 7 tËp I c¸c bµi ca dao ®­îc ®­a vµo chñ yÕu lµ thÓ lôc b¸t (mçi c©u gåm hai dßng hay hai vÕ, dßng trªn s¸u ©m tiÕt, dßng d­íi t¸m ©m tiÕt nªn ®­îc gäi lµ "th­îng lôc h¹ b¸t"). §©y còng lµ thÓ th¬ së tr­êng nhÊt cña ca dao. ThÓ th¬ nµy ®­îc ph©n thµnh hai lo¹i lµ lôc b¸t chÝnh thÓ (hay chÝnh thøc) vµ lôc b¸t biÕn thÓ (hay biÕn thøc). ë lôc b¸t chÝnh thÓ, sè ©m tiÕt kh«ng thay ®æi (6+8), vÇn gieo ë tiÕng thø s¸u (thanh b»ng), nhÞp th¬ phæ biÕn lµ nhÞp ch½n (2/2/2 …), còng cã thÓ nhÞp thay ®æi (3/3 vµ 4/4). ë lôc b¸t biÕn thÓ, sè tiÕng (©m tiÕt) trong mçi vÕ cã thÓ t¨ng, gi¶m (th­êng dµi h¬n b×nh th­êng).

     VÝ dô:          §øng bªn ni ®ång, ngã bªn tª ®ång, mªnh mong b¸t ng¸t

                         §øng bªn tª ®ång, ngã bªn ni ®ång, b¸t ng¸t mªnh m«ng. (12 ©m tiÕt).

     c, KÕt cÊu cña ca dao

     *ThÓ c¸ch cña ca dao

   "Phó", "tØ", "høng" lµ ba thÓ c¸ch cña ca dao (c¸ch ph« diÔn ý t×nh).

   - "Phó" ë ®©y cã nghÜa lµ ph« bµy, diÔn t¶ mét c¸ch trùc tiÕp, kh«ng qua sù so s¸nh.

     VÝ dô:                        CËu cai nãn dÊu l«ng gµ,

                            Ngãn tay ®eo nhÉn gäi lµ cËu cai.

                                       Ba n¨m ®­îc mét chuyÕn sai,

                           ¸o ng¾n ®i m­în, quÇn dµi ®i thuª.

   - "TØ" nghÜa lµ so s¸nh (bao gåm c¶ so s¸nh trùc tiÕp - tØ dô vµ so s¸nh gi¸n tiÕp - Èn dô).

     VÝ dô:                         Th©n em nh­ tr¸i bÇn tr«i,

                             Giã dËp sãng dåi biÕt tÊp vµo ®©u?

   - "Høng" lµ c¶m høng. Ng­êi x­a cã c©u "§èi c¶nh sinh t×nh". Nh÷ng bµi ca dao tr­íc nãi ®Õn "c¶nh" (bao gåm c¶ c¶nh vËt, sù viÖc) sau míi béc lé "t×nh" (t×nh c¶m, ý nghÜa, t©m sù) ®Òu ®­îc coi lµ lµm theo thÓ "høng".

     VÝ dô:                         Ngã lªn nuéc l¹t m¸i nhµ,

                             Bao nhiªu nuéc l¹t nhí «ng bµ bÊy nhiªu.

     * Ph­¬ng thøc thÓ hiÖn

  + Nh÷ng bµi ca dao trong SGK Ng÷ v¨n 7 chñ yÕu cã ba ph­¬ng thøc thÓ hiÖn ®¬n :

   - Ph­¬ng thøc ®èi ®¸p (®èi tho¹i), chñ yÕu lµ bé phËn lêi ca ®­îc s¸ng t¸c vµ sö dông trong h¸t ®èi ®¸p nam n÷, bao gåm c¶ ®èi tho¹i hai vÕ vµ mét vÕ.

    VÝ dô: §èi tho¹i hai vÕ:

                                - ë ®©u n¨m cöa nµng ¬i

                        S«ng nµo s¸u khóc n­íc ch¶y xu«i mét dßng?

                                  S«ng nµo bªn ®ôc, bªn trong?

                         Nói nµo th¾t cæ bång mµ cã th¸nh sinh?

                                   §Òn nµo thiªng nhÊt sø Thanh

                         ë ®©u mµ l¹i cã thµnh tiªn x©y?

                                - Thµnh Hµ Néi n¨m cöa nµng ¬i

                         S«ng lôc ®Çu s¸u khóc n­íc ch¶y xu«i mét dßng.

                                    N­íc s«ng Th­¬ng bªn ®ôc bªn trong,

                         Nói §øc Th¸nh T¶n th¾t cæ bång l¹i cã th¸nh sinh

                                    §Òn Sßng thiªng nhÊt xø Thanh

                    ë trªn tØnh L¹ng cã thµnh tiªn x©y."

  - Ph­¬ng thøc trÇn thuËt (hay kÓ chuyÖn tr÷ t×nh, kh¸c víi trÇn thuËt trong c¸c lo¹i tù sù).

    VÝ dô:                           Con cß chÕt rò trªn c©y,

                         Cß con më lÞch xem ngµy lµm ma.

                                    Cµ cuèng uèng r­îu la ®µ,

                         Chim ri rÝu rÝt bß ra lÊy phÇn.

                                    Chµo mµo th× ®¸nh trèng qu©n,

                         Chim chÝch cëi trÇn, v¸c mâ ®i giao."

   - Ph­¬ng thøc miªu t¶ (miªu t¶ theo c¶m høng tr÷ t×nh, kh¸c víi miªu t¶ kh¸ch quan trong c¸c thÓ lo¹i tù sù).

     VÝ dô:                §­êng v« xø HuÕ quanh quanh,

                     Non xanh n­íc biÕc nh­ tranh ho¹ ®å.

                               Ai v« xø HuÕ th× v« …

   + Ngoµi ra cßn cã c¶ ba ph­¬ng thøc kÐp lµ (trÇn thuËt kÕt hîp víi ®èi thäai; trÇn thuËt kÕt hîp víi miªu t¶; kÕt hîp c¶ ba ph­¬ng thøc)

    Do nhu cÇu truyªn miÖng vµ nhu cÇu øng t¸c, nh©n d©n th­êng sö dông nh÷ng khu©n, d¹ng cã s½n, t¹o nªn nh÷ng ®¬n vÞ t¸c phÈm hoÆc dÞ b¶n hao hao nh­ nhau.

     VÝ dô: "Th©n em nh­" … ("h¹t m­a sa", "h¹t m­a rµo", "tÊm lôa ®µo", "tr¸i bÇn tr«i" …)

     d, Thêi gian vµ kh«ng gian trong ca dao

   * Thêi gian:

   - Thêi gian trong ca dao võa lµ thêi gian thùc t¹i kh¸ch quan võa lµ thêi gian cña t­ëng t­îng, h­ cÊu mang tÝnh chÊt chñ quan cña t¸c gi¶.

   - Ca dao cã rÊt nhiÒu c©u më ®Çu b»ng hai tiÕng "chiÒu chiÒu": "ChiÒu chiÒu x¸ch giá h¸i rau", "ChiÒu chiÒu ra ®øng bê s«ng","ChiÒu chiÒu l¹i nhí chiÒu chiÒu" … "ChiÒu chiÒu" cã nghÜa lµ chiÒu nµo còng vËy, sù viÖc diÔn ra lÆp ®i lÆp l¹i.

   - Ngoµi ra thêi gian trong ca dao cßn sö dông hµng lo¹t nh÷ng tr¹ng ng÷ (hay côm tõ) chØ thêi gian nh­ : "b©y giê"; "tèi qua"; "®ªm qua" … th× ai còng hiÓu lµ ng­êi nãi ®ang ë thêi ®iÓm hiÖn t¹i ®Ó nhí l¹i vµ nh¾c l¹i chuyÖn võa x¶y ra ch­a l©u. Nh×n chung thêi gian trong ca dao tr÷ t×nh lµ thêi gian nghÖ thuËt mang tÝnh t­îng tr­ng, phiÕm chØ (hay phiÕm ®Þnh). V× thÕ nã phï hîp víi nhiÒu ng­êi, ë nhiÒu ®Þa ®iÓm vµ thêi ®iÓm kh¸c nhau.

   * Kh«ng gian

   - Kh«ng gian trong ca dao còng võa lµ kh«ng gian thùc t¹i kh¸ch quan, võa lµ kh«ng gian trong trÝ t­ëng t­îng mang tÝnh chÊt t­îng tr­ng cña t¸c gi¶.

   - Khi kh«ng gian thuéc vÒ "®èi t­îng ph¶n ¸nh, miªu t¶ th× ®ã lµ kh«ng gian thùc t¹i ®­îc t¸i hiÖn trong ca dao". VÝ dô: xø HuÕ, xø Thanh, s«ng Lôc §Çu, s«ng Th­¬ng … vµ nh÷ng n¬i kh¸c trong ca dao, nhÊt lµ ca dao vÒ phong c¶nh vµ s¶n vËt c¸c ®Þa ph­¬ng.

     VÝ dô:                     Rñ nhau xem c¶nh KiÕm Hå

                          Xem cÇu Thª Hóc, xem chïa Ngäc S¬n.

   Còng gièng nh­ thêi gian, khi kh«ng gian ®­îc nãi ®Õn nh­ mét yÕu tè gãp phÇn t¹o nªn hoµn c¶nh, tr­êng hîp ®Ó t¸c gi¶ béc lé c¶m nghÜ (trùc tiÕp hoÆc gi¸n tiÕp) th× ®ã lµ kh«ng gian mang tÝnh chÊt t­îng tr­ng do t¸c gi¶ t­ëng t­îng, h­ cÊu hoÆc t¸i t¹o theo c¶m xóc thÈm mÜ cña m×nh. VÝ dô nh÷ng h×nh ¶nh vÒ kh«ng gian, ®Þa ®iÓm mang tÝnh chÊt t­îng tr­ng, phiÕm chØ, th­êng xuyªn xuÊt hiÖn trong ca dao tr÷ t×nh ( "c¸nh ®ång", "th¸c", "ghÒnh", "bê ao", "m¸i nhµ", "ngâ sau" …). Ngay c¶ nh÷ng ®Þa ®iÓm cã thùc khi vµo ca dao tr÷ t×nh còng mang tÝnh chÊt t­îng tr­ng.

   ®,, Thñ ph¸p nghÖ thuËt chñ yÕu

   Nh÷ng bµi ca dao ®­îc ®­a vµo SGK Ng÷ v¨n 7 cã nhiÒu thñ ph¸p nghÖ thuËt kh¸c nhau (mang nÐt ®Æc tr­ng cña ca dao truyÒn thèng). ë ®©y t«i chØ ®Ò cËp ®Õn nh÷ng thñ ph¸p chñ yÕu.

   - So s¸nh lµ thñ ph¸p nghÖ thuËt ®­îc dïng th­êng xuyªn, phæ biÕn nhÊt, bao gåm so s¸nh trùc tiÕp (tØ dô), so s¸nh gi¸n tiÕp (Èn dô). TØ dô lµ so s¸nh trùc tiÕp, th­êng cã nh÷ng tõ chØ quan hÖ so s¸nh:nh­,nh­lµ,nh­thÓ …®Æt gi÷a hai vÕ (®èi t­îng vµ ph­¬ng tiÖn so s¸nh).

     VÝ dô:                     - §­êng v« xø HuÕ quanh quanh

                            Non xanh n­íc biÕc nh­ tranh ho¹ ®å.

                                    - Th©n em nh­ chÏn lóa ®ßng ®ßng

                            PhÊt ph¬ d­íi ngän n¾ng hång ban mai.

                                    - Yªu nhau nh­ thÓ ch©n tay

                            Anh em hoµ thuËn , hai th©n vui vÇy.

                                    - C«ng cha nh­ nói ngÊt trêi

                            NghÜa mÑ nh­ n­íc ë ngoµi biÓn ®«ng.

   - Cßn ë Èn dô (so s¸nh ngÇm) th× kh«ng nh÷ng kh«ng cã quan hÖ tõ so s¸nh mµ ®èi t­îng so s¸nh còng ®­îc Èn ®i, chØ cßn mét vÕ lµ ph­¬ng tiÖn so s¸nh (ë ®©y ®èi t­îng vµ ph­¬ng tiÖn so s¸nh hoµ nhËp lµm mét). Do vËy mµ h×nh thøc Èn dô hµm sóc h¬n tØ dô.

     VÝ dô bµi ca dao sau lµ tËp hîp bèn h×nh ¶nh Èn dô, mçi h×nh ¶nh ¸m chØ mét c¶nh ngé ®¸ng th­¬ng cña ng­êi lao ®éng:

                                      Th­¬ng thay th©n phËn con t»m,

                              KiÕm ¨n ®­îc mÊy ph¶i n»m nh¶ t¬.

                                      Th­¬ng thay lò kiÕn tÝ ti,

                              KiÕm ¨n ®­îc mÊy ph¶i ®i t×m måi.

                                      Th­¬ng thay h¹c l¸nh ®­êng m©y,

                              Chim bay mái c¸nh biÕt ngµy nµo th«i.

                                      Th­¬ng thay con cuèc gi÷a trêi,

                              DÇu kªu ra m¸u cã ng­êi nµo nghe.

   §Æc biÖt Èn dô g¾n rÊt chÆt víi nghÖ thuËt nh©n ho¸, dïng thÕ giíi loµi vËt ®Ó nãi thÕ giíi loµi ng­êi.

     VÝ dô bµi ca dao d­íi ®©y mçi con vËt t­îng tr­ng cho mét lo¹i ng­êi, h¹ng ng­êi trong x· héi x­a:

                                       Con cß chÕt rò trªn c©y,

                                Cß con më lÞch xem ngµy lµm ma.

                                        Cµ cuèng uèng r­îu la ®µ,

                                Chim ri rÝu rÝt bß ra lÊy phÇn.

                                         Chµo mµo th× ®¸nh trèng qu©n,

                                Chim chÝch c¬Ø trÇn v¸c mâ ®i giao.

   - BiÖn ph¸p nghÖ thuËt ®èi xøng (®èi ý, ®èi tõ):

     VÝ dô:                          Sè c« ch¼ng giÇu th× nghÌo

                                 Ngµy ba m­¬i tÕt thÞt treo trong nhµ.

                                         Sè c« cã mÑ cã cha

                                 MÑ c« ®µn bµ, cha c« ®µn «ng.

                                         Sè c« cã vî cã chång

                                 Sinh con ®Çu lßng, ch¼ng g¸i th× trai.

   - NghÖ thuËt trïng ®iÖp (bao gåm c¶ ®iÖp ý, ®iÖp tõ).

     VÝ dô:                           C¸i cß lÆn léi bê ao

                                  Hìi c« yÕm ®µo lÊy chó t«i ch¨ng.

                                          Chó t«i hay töu hay t¨m

                                  Hay n­íc chÌ ®Æc, hay n»m ngñ tr­a.

                                          Ngµy th× ­íc nh÷ng ngµy m­a

                                  §ªm th× ­íc nh÷ng ®ªm thõa trèng canh.

   - NghÖ thuËt phãng ®¹i ®­îc sö dông hÇu hÕt ë nh÷ng bµi ca dao dïng ®Ó ch©m biÕm:

     VÝ dô:                           CËu cai nãn dÊu l«ng gµ,

                                  Ngãn tay ®eo nhÉn gäi lµ cËu cai.

                                          Ba n¨m ®­îc mét chuyÕn sai,

                                  ¸o ng¾n ®i m­în, quÇn dµi ®i thuª.

   Ngoµi ra cßn cã mét sè biÖn ph¸p kh¸c n÷a.

     4.4. Ph­¬ng thøc diÔn x­íng

   Ph­¬ng thøc diÔn x­íng g¾n liÒn víi c¸c h×nh thøc nghÖ thuËt cña d©n ca (h¸t ru, h¸t, hß ®èi ®¸p …)

II- ph­¬ng ph¸p d¹y ca dao

 1. Giíi thiÖu bµi

   MÆc dï chØ chiÕm vµi ba phót nh­ng ®©y lµ kh©u quan träng gi¸o viªn kh«ng nªn bá qua. Trong gi¸o ¸n gi¸o viªn nªn thÓ hiÖn c¶ dù kiÕn vµo bµi, khëi ®éng t¹o t×nh huèng g©y høng thó häc tËp cho häc sinh ngay tõ phót ®Çu, cã thÓ b»ng c©u hái tÝch hîp däc. VÝ dô khi d¹y v¨n b¶n : Ca dao - d©n ca

                                                     Nh÷ng c©u h¸t vÒ t×nh c¶m gia ®×nh

   §©y lµ tiÕt ®Çu tiªn häc sinh t×m hiÓu kh¸i niÖm ca dao - d©n ca, nh­ng nh÷ng c©u, nh÷ng bµi ca dao c¸c em ®· ®­îc lµm quen, ®­îc nghe tõ nhá, råi nh÷ng n¨m tiÓu häc v× vËy t«i cã thÓ vµo bµinh­sau:

   Ngay tõ khi cÊt tiÕng khãc chµo ®êi, ®­îc n»m trªn chiÕc n«i tre chóng ta ®· ®­îc nghe tiÕng ru Çu ¬ cña bµ,  cña mÑ b»ng nh÷ng c©u ca dao - d©n ca, nãnh­dßng suèi ngät ngµo, vç vÒ, an ñi t©m hån mçi ng­êi. khóc h¸t t©m t×nh cña quª h­¬ng ®· thÊm s©u vµo tr¸i tim mçi ng­êi d©n ViÖtNammµ n¨m th¸ng cã qua ®i còng kh«ng thÓ phai mê.

   Hái: VËy b©y giê em nµo cã thÓ ®äc cho c¶ líp nghe mét vµi c©u ca dao mµ em thuéc hoÆc ®· ®­îc häc ë tiÓu häc.

   - Sau ®ã gi¸o viªn cã thÓ tiÕn hµnh ho¹t ®éng liªn m«n khi sö dông c¸c lµn ®iÖu d©n ca ®Ó g©y t×nh huèng.

   Hái: Trong m«n ¢m nh¹c líp 6 vµ líp 7 c¸c em ®· ®­îc häc mét sè lµn ®iÖu d©n ca. VËy mét em h·y nªu râ tªn lµn ®iÖu d©n ca ®ã. NÕu cã thÓ em h¸t mét vµi c©u cho c¸c b¹n nghe. (§ã lµ bµi "§i cÊy" d©n ca Thanh Ho¸ - líp 6 vµ bµi "LÝ c©y ®a" d©n ca quan hä B¾c Ninh - líp 7).

   Chó ý: Ho¹t ®éng liªn m«n ph¶i hÕt søc thËn träng, ®óng thêi ®iÓm víi mét liÒu l­îng cho phÐp.

   2. PhÇn d¹y bµi míi

     a, §äc - chó thÝch

   * §äc

   VÒ ph­¬ng ph¸p d¹y t¸c phÈm tr÷ t×nh nãi chung vµ ca dao nãi riªng viÖc ®äc lµ kh©u kh¸ quan träng: ph¶i ®äc cho "vang nh¹c s¸ng h×nh". T¸c phÈm "chØ ®­îc b¾t ®Çu më ra cho b¹n ®äc khi nã vang lªn trong t©m hån nh­ mét sù ®éc tho¹i bªn trong" (Marantxman). V× vËy ë thÓ lo¹i tr÷ t×nh d©n gian lµ ca dao ph­¬ng ph¸p "®äc s¸ng t¹o", vµ biÖn ph¸p "®äc diÔn c¶m" cã mét vÞ trÝ ®Æc biÖt quan träng gÇn nh­ chñ c«ng. §èi víi ca dao gi¸o viªn nªn cho häc sinh ®äc ®­îc tõ møc thÊp nhÊt cho ®Õn møc cao.

   - Møc thÊp nhÊt lµ ®äc ®óng, trßn vµnh, râ ch÷, ®óng chÝnh ©m, chÝnh t¶.

   - Møc cao h¬n lµ ®äc diÔn c¶m, ®äc diÔn t¶ c¶m xóc.

   - Møc cao nhÊt cña ®äc lµ ®äc nghÖ thuËt (®äc hay). §äc diÔn c¶m ph¶i v­¬n tíi tiÖm cËn víi ®äc nghÖ thuËt. Nh­ng trong giê d¹y ca dao - d©n ca th× ®äc nghÖ thuËt kh«ng bao giê thay thÕ cho ®äc diÔn c¶m. NÕu cã sö dông ®äc nghÖ thuËt (ng©m th¬, h¸t ru …) chØ víi mét liÒu l­îng cho phÐp.

   - §èi víi tr×nh ®é häc sinh líp 7 gi¸o viªn chó ý rÌn cho c¸c em kÜ n¨ng ®äc diÔn c¶m. Th«ng qua viÖc ®äc cßn biÕt ®­îc tr×nh ®é häc sinh.

    - Trong ch­¬ng tr×nh SGK Ng÷ v¨n 7 nh÷ng ng­êi biªn so¹n s¸ch ®· x¸c ®Þnh râ "thÓ" vµ chia nhãm cña c¸c bµi ca dao võa gióp gi¸o viªn vµ häc sinh x¸c ®Þnh ®­îc träng t©m cña bµi võa thuËn tiÖn cho viÖc x¸c ®Þnh c¸ch ®äc. Tuy nhiªn nh÷ng bµi ca dao ë cïng  mét ®Ò tµi th× t×nh c¶m ®­îc thÓ hiÖn ë mçi bµi kh«ng hoµn toµn gièng nhau chÝnh v× vËy mµ gi¸o viªn còng cÇn ph¶i x¸c ®Þnh ®­îc ®iÒu nµy ®Ó h­íng dÉn häc sinh ®äc cho ®óng giäng.

   * Chó thÝch

   ChØ gi¶ng nh÷ng chó thÝch sao, nh÷ng chó thÝch liªn quan ®Õn néi dung c¬ b¶n cña v¨n b¶n. Nh÷ng chó thÝch kh¸c gi¸o viªn t×m c¸ch kiÓm tra häc sinh trong qu¸ tr×nh t×m hiÓu, ph©n tÝch v¨n b¶n.

   b.Ph©n tÝch

     b.1. X©y dùng hÖ thèng c©u hái theo ®Æc tr­ng thÓ lo¹i

   §Æc tr­ng trong ph©n m«n V¨n lµ ®i tõ ph©n tÝch ®Õn gi¶ng b×nh. Gi¸o viªn ph¶i x¸c ®Þnh ®­îc hÖ thèng c©u hái phï hîp víi ®Æc tr­ng thÓ lo¹i.Nh­chóng ta ®· biÕt phÇn lêi cña nh÷ng c©u h¸t d©n gian thiªn vÒ t×nh c¶m vµ biÓu hiÖn lßng ng­êi, th­êng ®an xen ë c¸c c¸ch thÓ hiÖn: phó, tØ hoÆc høng. Nã sèng ®­îc ®Õn ngµy nay lµ nhê d©n ca. Nh­ng khi ®­a vµo nhµ tr­êng ®· ®­îc v¨n b¶n ho¸ vµ v× vËy nã còng ®­îc nghiªn cøunh­mét t¸c phÈm nghÖ thuËt. Nh­ng trong qu¸ tr×nh d¹y häc nã còng cÇn ®­îc lµm sèng dËy m«i tr­êng d©n gian ë d¹ng tinh, ®¬n gi¶n, ®ñ ®Ó kÝch thÝch c¶m thô. V× ca dao thuéc thÓ lo¹i tr÷ t×nh d©n gian cho nªn trong qu¸ tr×nh ph©n tÝch gi¸o viªn cÇn t¨ng c­êng c©u hái c¶m xóc, h×nh dung t­ëng t­îng vµ c¸c c©u hái vÒ chi tiÕt nghÖ thuËt. T¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c em chãng thuéc vµ tiÕp nhËn nh÷ng c¸ch thÓ hiÖn ®éc ®¸o cña ca dao. Ca dao th­êng nghiªng vÒ vÎ ®Ñp trang träng trong ®êi th­êng con ng­êi. C©u hái c¶m xóc nghÖ thuËt cÇn cè g¾ng huy ®éng víi mét khèi l­îng ®¸ng kÓ.

      b.1.1. HÖ thèng c©u hái c¶m xóc

   Lµ hÖ thèng c©u hái t×m ra ph¶n øng trùc gi¸c cña ng­êi ®äc bÞ t¸c ®éng bëi néi dung vµ h×nh thøc cña t¸c phÈm ë møc ®é Ên t­îng ban ®Çu. Nã ®i s©u vµo c¶m xóc thÈm mÜ. Tr¶ lêi hÖ thèng c©u hái nµy, ng­êi ®äc x¸c ®Þnh ®­îc c¶m xóc cña m×nh khi ®äc xong t¸c phÈm, thÓ hiÖn Ên t­îng ban ®Çu cña m×nh tr­íc h×nh thøc nghÖ thuËt hay néi dung trùc tiÕp cã tÝnh chÊt vËt chÊt cña t¸c phÈm. Ngay trong hÖ thèng nhá thø nhÊt cña lo¹i c©u hái c¶m xóc ®ã còng lu«n xÐt ®Õn sù chi phèi cña thÓ lo¹i vµ løa tuæi ®Ó cã nh÷ng c©u hái võa søc vµ kh«ng bÞ "nhµm s¸o", lu«n lu«n b¸m s¸t v¨n b¶n. vµ râ rµng, ®Ó cã ®­îc c©u hái tho¶ m·n yªu cÇu ®ã ng­êi d¹y còng nh­ ng­êi ®äc kh«ng thÓ hêi hît víi t¸c phÈm ngay tõ phót ®Çu.

   Cã c©u hái h­íng vÒ nh÷ng rung ®éng ban ®Çu cña häc sinh bëi t¸c ®éng cña nh÷ng h×nh thøc nghÖ thuËt cña t¸c phÈm, ng÷ ®iÖu nh¹c tÝnh trong th¬.

     VÝ dô:                                                                                                                                                  Hái: KÕt cÊu c©u t¸m "Bao nhiªu nuéc l¹t nhí «ng bµ bÊy nhiªu" cã g× ®¸ng chó ý?

     Häc sinh: Cã kÕt cÊu "Bao nhiªu … bÊy nhiªu" lµ c¸ch nãi t¨ng cÊp th­êng gÆp trong ca dao.

     Hái: Qua nh¹c ®iÖu, vÇn ®iÖu cña bµi ca "C«ng cha nh­ nói ngÊt trêi" ®· ®Ó l¹i cho em c¶m gi¸c g×?

     Häc sinh: Bµi ca mang ©m ®iÖu ngät ngµo, du d­¬ng lµm cho em c¶m thÊy lêi nh¾c nhë nhÑ nhµng mµ s©u l¾ng.

     Hái: H×nh thøc thÓ lo¹i cña bµi ca "ë ®©u n¨m cöa nµng ¬i" cã g× ®Æc biÖt?

     Häc sinh: §©y lµ thÓ lo¹i ®èi ®¸p th­êng gÆp trong ca dao tr÷ t×nh giao duyªn cæ truyÒn ViÖtNam.

     Hái: C¸c ®iÖp ng÷, ®¶o ng÷ : §øng bªn ni ®ång, ®øng bªn tª ®ång, mªnh m«ng b¸t ng¸t, b¸t ng¸t mªnh m«ng gîi cho ng­êi ®äc, ng­êi nghe c¶m gi¸c vµ Ên t­îng g×?

     Häc sinh: Gîi cho chóng tanh­ ®ang ®øng tr­íc mét c¸nh ®ång réng, nh×n hót tÇm m¾t, tõ bªn nµo nh×n ra ®Òu thÊy sù réng lín cña c¸nh ®ång lóa ®ang th× con g¸i.

     b.1.2.HÖ thèng c©u hái h×nh dung t­ëng t­îng

   Sù t­ëng t­îng cµng phong phó vµ m·nh liÖt th× c¶m xóc cµng ph¸t triÓn, khi nghiªn cíu vÒ vÊn ®Ò nµy c¶ §u®etxki vµ Lªvin«p ®Òu cho r»ng: "C¸c h×nh ¶nh t­ëng t­îng cña c¸c em kh¸c víi biÓu t­¬ng cña trÝ nhí cã tÝnh chÊt c¸ biÖt râ rÖt, hoÆc cã nh÷ng dÊu hiÖu riªng biÖt phong phó, hoÆc ng­îc l¹i chØ ph¶n ¸nh c¸i chung kh«ng chØ cã chi tiÕt ho¸ mét c¸ch râ rµng vµ x¸c ®Þnh. Giai ®o¹n khã nhÊt cña t­ëng t­îng lµ tõ t¸i t¹o ®Õn tæng hîp c¸c dÊu hiÖu kh¸c nhau thµnh mét h×nh ¶nh toµn vÑn: sù tæng hîp nµy sÏ dÔ dµng h¬n nÕu nã dùa trªn tÝnh chÊt trùc quan cña tri gi¸c, ®Æc biÖt ®Ó n¾m ®­îc h×nh t­îng nghÖ thuËt, häc sinh cÇn ph¶i biÕt kÕt hîp viÖc sö dông mét c¸ch hîp lÝ tµi liÖu trùc quan víi viÖc ®éc lËp dùa vµo m« t¶ ®Ó t×m ®­îc h×nh t­îng … T­ëng t­îng, t¸i t¹o, tham gia vµo tÊt c¶ c¸c h×nh thøc t¸i t¹o cña häc sinh. Ho¹t ®éng s¸ng t¹o ë løa tuæi nµycã rÊt nhiÒu vÎ. Vµ nhÊt lµ "ph¶n øng" víi c¸i ®Ñp lµ c¸i mµ cuéc sèng biÓu t­îng hay lµ c¸i lµm cho ta nhí l¹i vÒ cuéc sèng. §©y lµ thêi ®iÓm ®Ó ®em l¹i cho ng­êi ®äc kho¸i c¶m thÈm mÜ xen lÉn c¶m xóc cña liªn t­ëng nhÊt lµ khi t¸c ®éng ®Õn c¸i ®Ñp ®a d¹ng cña h×nh t­îng.

   HÖ thèng c©u hái nµy thiªn vÒ sù h×nh dung cña ng­êi ®äc. Nh÷ng c©u hái Êy gióp häc sinh x¸c nhËn sù h×nh dung cña m×nh d­íi t¸c ®éng cña h×nh t­îng v¨n häc.       §ång thêi,chóng ®ßi hái thÇy vµ trß tù x¸c ®Þnh bøc tranh nghÖ thuËt trong t©m hån m×nh khi ®äc v¨n b¶n hoÆc khªu gîi trÝ t­ëng t­îng trong vµ sau khi ®äc.

VÝ dô: Khi d¹y ®Õn bµi ca "ChiÒu chiÒu ra ®øng ngâ sau" gi¸o viªn cã thÓ ®Æt c©u hái.

     Hái: Em h×nh dung nh­ thÕ nµo vÒ bãng d¸ng ng­êi phô n÷ trong bµi ca nµy? H·y t¶ cho c¸c b¹n nghe.

     Häc sinh cã thÓ tr¶ lêi theo sù t­ëng t­îng cña c¸ nh©n m×nh: §ã lµ bãng d¸ng ng­êi phô n÷ c« ®¬n, ®øng n¬i ngâ sau trong buæi chiÒu h­u qu¹nh, ®øng nh­ t¹c t­îng vµo kh«ng gian, cÆp m¾t ®¨m ®¾m ngãng tr«ng vÒ quª mÑ.

   Chó ý: Nh÷ng h×nh t­îng cã néi dung phong phó, cã mµu s¾c xóc c¶m lµ chç dùa tèt ®Ó n¾m v÷ng bµi häc … Vai trß cña gi¸o viªn trong viÖc gi¸o dôc n¨ng l­îng t­ëng t­îng cña häc sinh lµ rÊt quan träng, khÐo lÐo dïng c¸c biÖn ph¸p vµ ph­¬ng ph¸p kÝch thÝch häc sinh t¹o nªn c¸c h×nh ¶nh cña nh÷ng c¸i ch­a bao giê thÊy "tr¸nh chñ quan vµ bÞa ®Æt".

       Lo¹i c©u hái nµy ®i vµo nh÷ng bøc tranh nghÖ thuËt bé phËn, s¾c s¶o, tinh tÕ, cã tÝnh chÊt ph¸t hiÖn s¸ng t¹o. Tr¶ lêi ®­îc nh÷ng c©u gîi ý, nh÷ng c©u hái ®ã, minh ho¹ ®­îc, t¶ l¹i ®­îc nh÷ng c¶nh t­îng thÓ hiÖn sù rung ®éng trong c¶m thô cña ng­êi ®äc vµ ph¶n ¸nh ngay c¸i yÕu, c¸i m¹nh cña trß cã thÓ ®iÒu chØnh hoÆc ®Ó cho c¸c em nhËn xÐt vÒ nhau còng cã thÓ båi d­ìng ®­îc.

     VÝ dô: Em h×nh dung nh­ thÕ nµo vÒ c¶nh t­îng ®¸m ma con cß trong bµi ca dao "Con cß chÕt rò trªn c©y"? H·y kÓ l¹i cho c¸c b¹n nghe.

         b.1.3. HÖ thèng c©u hái ph¸t hiÖn thñ ph¸p nghÖ thuËt

   Nh­chóng ta ®· biÕt nh÷ng bµi ca dao ®­îc ®­a vµo SGK Ng÷ v¨n 7 cã nhiÒu thñ ph¸p nghÖ thuËt kh¸c nhau mang nÐt ®Æc tr­ng cña ca dao truyÒn thèng. §ã lµ c¸c thñ ph¸p nghÖ thuËt nh­ : so s¸nh, Èn dô, nh©n ho¸, phãng ®¹i …(®· tr×nh bµy ë phÇn trªn "§Æc ®iÓm thi ph¸p nghÖ thuËt") gi¸o viªn cÇn sö dông nh÷ng c©u hái ®Ó häc sinh ®Ó häc sinh ph¸t hiÖn ®­îc nh÷ng thñ ph¸p nghÖ thuËt quen thuéc trong ca dao.

   - Ngoµi ra, còng nh­ d¹y c¸c v¨n b¶n thuéc thÓ lo¹i tr÷ t×nh gi¸o viªn cÇn sö dông nh÷ng c©u hái b×nh nh­ng chó ý ph¶i cã c©u hái ®i tõ ph©n tÝch, gi¶ng gi¶i, n¾m ®­îc nghÜa lÝ cña kÕt cÊu, h×nh t­îng tõ ng÷ råi míi ®Õn c©u hái b×nh.

   b.2. T×m nh÷ng c©u ca dao t­¬ng tù

   T­ liÖu vÒ mét bµi ca dao khi th× cïng vÒ mét ®Ò tµi, khi th× gÇn nhau ë c¸ch diÔn ®¹t, chóng n»m trong hÖ nh÷ng bµi ca. Ph¶i ®Æt ®­îc bµi ca dao vµo hÖ thèng, hÖ ®Ò tµi cña nã míi dÔ x¸c ®Þnh ®­îc m«i sinh vµ tõ ®ã míi cã thÓ t¹o t×nh huèng cho giê ph©n tÝch lo¹i bµi ca ®Æc biÖt nµy.

   VÝ dô: Khi d¹y bµi ca dao "C«ng cha nh­ nói ngÊt trêi" gi¸o viªn nªn yªu cÇu häc sinh t×m nh÷ng bµi, nh÷ng c©u ca dao cã néi dung t­¬ng tù. §ã lµ bµi:

                                       C«ng cha nh­ nói Th¸i S¬n

                               NghÜa mÑ nh­ n­íc trong nguån ch¶y ra.

                                          Mét lßng thê mÑ kÝnh cha

                               Cho trßn ch÷ hiÕu m¬i lµ ®¹o con.

   - Nh÷ng bµi ca cã néi dung t­¬ng tù  nh­bµi "ChiÒu chiÒu ra ®øng ngâ sau"nh­:

                                       -  ChiÒu chiÒu x¸ch giá h¸i rau

                                Ngã lªn m¶ mÑ ruét ®au chÝn chiÒu.

                                       - ChiÒu chiÒu ra ®øng bê s«ng

                                Muèn vÒ quª mÑ mµ kh«ng cã ®ß.

                                       - V¼ng nghe chim vÞt kªu chiÒu

                                Bu©ng khu©ng nhí mÑ chÝn chiÒu ruét ®au.

   c, PhÇn tæng kÕt  

   Mét t¸c phÈm v¨n häc ®­îc coi lµ thµnh c«ng bëi cã sù ®ãng gãp cña hai yÕu tè ®ã lµ néi dung vµ nghÖ thuËt. PhÇn tæng kÕt néi dung vµ nghÖ thuËt gi¸o viªn nªn sö dông nh÷ng c©u hái ®Ó häc sinh tù kh¸i qu¸t l¹i néi dung vµ tæng hîp c¸c biÖn ph¸p nghÖ thuËt mµ t¸c gi¶ d©n gian ®· sö dông trong bµi ca (tr¸nh tr­êng hîp giao viªn gäi häc sinh ®äc ghi nhí ngay). HoÆc cã thÓ sö dông d¹ng bµi tËp tr¾c nghiÖm ®Ó kiÓm tra møc ®é hiÓu bµi cña häc sinh.

   d, PhÇn luyÖn tËp

   §a sè c¸c bµi tËp phÇn luyÖn tËp ®Òu hái vÒ néi dung vµ nghÖ thuËt cña nh÷ng bµi ca dao cïng ®Ò tµi nªn gi¸o viªn cã thÓ kÕt hîp trong qu¸ tr×nh ph©n tÝch vµ phÇn tæng kÕt (tr­êng hîp bµi dµi th× giao bµi tËp phÇn luyÖn tËp cho häc sinh vÒ nhµ

                                         C   :       kÕt luËn

I- kÕt qu¶ cña cña ®Ò tµi:               Qua hai n¨m d¹y m«n Ng÷ v¨n líp 7 t«i ®· h­íng dÉn c¸c em häc sinh n¾m ®­îc kh¸i niÖm, ®Æc ®iÓm cña ca dao - d©n ca. C¸c em ®· cã kÜ n¨ng vµ chñ ®éng trong viÖc th­ëng thøc t¸c phÈm v¨n ch­¬ng thuéc thÓ lo¹i tr÷ t×nh d©n gian. NhiÒu em ®· thùc sù yªu thÝch m«n V¨n, cã em ®· s­u tÇm ®­îc kh¸ nhiÒu bµi ca dao theo chñ ®Ò vµ chÐp vµo sæ tay v¨n häc. ChÝnh nh÷ng bµi ca dao nµy phÇn nµo ®· minh ho¹ cô thÓ, sinh ®éng cho kiÓu v¨n b¶n biÓu c¶m gióp c¸c em dÔ dµng tiÕp nhËn vµ thùc hµnh kiÓu v¨n b¶n nµy.Sau đây là bảng số liệu thống kê điểm kiÓm tra  viÕt bµi TËp lµm v¨n sè 2 kì I khối 7 (§Ò bµi: C¶m nghÜ cña em vÒ bµi ca dao:         

                                                “ C«ng cha nh­ nói ngÊt trêi

                                        nghÜa mÑ nh­ n­íc ngêi ngêi biÓn §«ng

                                                  Nói cao biÓn réng mªnh m«ng

                                          Cï lao chÝn ch÷ ghi lßng con ¬i   ”)

    cña c¸c líp 7A,7B,7C tr­êng T.H.C.S LuËn Thµnh   năm học 2008 – 2009 víi kÕt qu¶ rÊt kh¶ quannh­sau: